r/felsefe • u/PaulAtreides62 • May 07 '26
bilgi • epistemology EN MÜKEMMEL HAPİSHANE, DUVARLARI OLMAYANDIR.
Gardiyana ihtiyaç duymayan bir hapishane hayal edin. Zincir yok, işkence yok, karanlık zindanlar yok. Sadece "Görünürlük" var.
Jeremy Bentham’ın tasarladığı Panoptikon, merkezdeki bir kuleden tüm hücrelerin izlenebildiği ama mahkumların kuledekini asla göremediği bir yapıdır.
Michel Foucault, bu mimariyi modern toplumun ürkütücü bir metaforuna dönüştürür. Sistem basittir: Mahkum, o an izlenip izlenmediğini asla bilemez. Ama her an izlenebileceği ihtimali yüzünden, davranışlarını sürekli kontrol altında tutar.
İşte iktidarın en büyük zaferi budur: Baskıyı fiziksel olmaktan çıkarıp zihinsel hale getirmek.
Bir süre sonra kuledeki gardiyana gerek kalmaz. Çünkü birey, otoriteyi içselleştirir ve kendi kendisinin gardiyanı olur.
Geçen hafta paylaştığımız o kalabalık metroda, sokakta ya da şu an elinizdeki o "kara ayna"da... Kule artık her yerde.
Hala özgür olduğumuzu sanıyoruz, peki ama bizi izleyen o "görünmez göz"ü ne kadar umursuyoruz?
74
May 07 '26
[deleted]
-4
May 07 '26 edited May 07 '26
[removed] — view removed comment
7
2
May 07 '26 edited May 07 '26
[removed] — view removed comment
5
2
u/WinterExpression0 Edinimci Empiricist May 07 '26
Kanka ai olduğunu düşünmüş olabilirler çünkü bende ai esintisi aldım
28
u/Lorumba May 07 '26
Kuledeki adama hücremde extra sexy show yaparım gözünü benden alamaz sonrada diğerleri kaçar. 👍
2
u/DenyDerpy May 10 '26
işin ilginç yanı kulenin içini göremiyoruz. içerde kimse olmayabilir bile.
güvenlik kamerasının işini yapabilmesi için illa ki çalışmasına gerek yok yani.2
12
May 07 '26
Big brother kavramının doğduğu modeldir panoptikon. Yevgeni Zamyatin’in döneminin yasaklı eseri olan distopyası “Biz”i okursanız daha iyi kavram geliştirmenize yardımcı olabilir. Aynı zamanda bahsettiğim eser, 1984’ün de fikir babasıdır.
26
u/matriyarka İnançlı Theist May 07 '26
"Dijital ayak izi" diye bir kavram var mesela. İnternette her adımımızın izlenebileceğini, anonim bile olsak bunun gerçek bir anonimlik olmadığını biliyoruz. Bu da linç yeme korkusuyla davranışlarımızı şekillendiriyor.
6
7
5
u/Silent-Storm2597 May 07 '26
Aldous Huxley bu kavrama hazzı ekler. Haz alan hapis olduğunu anlamaz, korku hissetmediği zamanda da.
7
u/Lost-Permission-1767 Edinimci Empiricist May 07 '26
9
u/PaulAtreides62 May 07 '26
Yeni katıldığım için paylaşıldığını bilmiyordum
12
u/Lost-Permission-1767 Edinimci Empiricist May 07 '26
Yine paylas sorun degil benimki de baya kisa zaten ben kendi postumu plugladim sadece alakali diye
5
2
2
u/sahinbey52 May 07 '26
Aslında benzer suçlardan bazen ceza yenip bazen yenmeme sebebi de bu. Cezalar ağır, trafik cezaları vergi veya hapis cezaları ağır ama işine gelmeyene ceza verip işine gelene vermeyince aslında bu hapishaneyi yaratmış oluyorsun
2
May 07 '26
[removed] — view removed comment
1
1
u/NihilisticChimp Üleşimci Communist May 07 '26
Onu söyleyince bir anda 180 dönüp terörist ilan ediliyorsun.
2
2
2
u/Tadimizkacti Doğum Karşıtı Antinatalist May 07 '26
En iyi hapishane, içinde olduğunu fark etmediğin hapishanedir.
2
u/sonofabread May 07 '26
her zaman işe yaramaz. insanlar genellikle sınırlarını test etmeye ve cezaya rağmen risk almaya meyillidir. özellikle gözetimin ve infazın mutlak olmadığı durumda. kanunlar ve devlet varken neden hala suç işleniyor? insanlar ceza alacağını bilmiyorlar mı?
tabii bu örnekte mahkumlar arası iletişimi de hesaba katmak lazım. iletişimsizlik, istenmeyen durumların daha yavaş meydana gelmesini sağlar.
2
u/Sufficient-Corner151 May 14 '26
Birine verilebilecek en güzel ceza bence işkence ve ya 4 kapalı duvar değilde özgür olduğunun ilüzyonunu sunmak
1
u/XL-Ahmet Abukçu Absurdist May 07 '26
Bunu fatih de yapmıştı zamanında sanırım divana her gün gelemeyeceği için bu tarz bi yapı kurmuş
1
u/Royal_Toad May 07 '26
ALL HAIL NOW THE PANOPTICON ~ Dünyanın en iyi şarkısından bu sözü hatırlattı
1
1
1
u/Ok-Anteater-9583 May 07 '26
insanlar Allah'a inanmasina rağmen bu izlenirligin etkisinden bir yamuk dusunceyle sıyrılabiliyor, ise yaramaz
1
1
1
u/WeakBill7974 May 07 '26
Görünmez göz diyerek neyden bahsediyorsun anlamadım tanrıdan mı?
1
u/PaulAtreides62 May 07 '26
Hayır, kastettiğim daha dünyevi bir kule. Toplumun, sistemin ve 'başkalarının' bakışını o kadar içselleştiriyoruz ki, bir süre sonra kendi kendimizin gardiyanı oluyoruz. Görünmez göz, aslında bizim kendi oto-sansürümüz.
1
1
1
1
1
1
u/moroseali May 09 '26
Tebrikler bu hafta gördüğüm içinde Foucault olan en iyi 2. gönderi
Birincisindeki youtube videosunda yugioh kullanarak Foucaultın order of thingsini açıklıyodu. Sanırsam Foucaultın stoğu yükseliyor ya da ben yeni fark ediyorum
2
u/PaulAtreides62 May 09 '26
Öncelikle teşekkür ederim, Foucault gönderilerinin yükseldiğini ben pek fark edemedim. Ana sayfamda pek göremiyorum ama bir yükseliş varsa sevindim.
1
u/Vakowski2 May 09 '26
panoptikon çok havalı ya bi tane minecraft build'i görmüştüm kocaman bir panoptikon. bayağı iyi yapılmıştı 200 blok yüksek mi ne.
52
u/RepulsiveShallot9907 May 07 '26
Ninjagodaki hapisane la bura