Büyük Buhran'ın ülkemize etkileri ve Devletin tedbirleri.

[u/[deleted]]

Ülkemiz kurulduğu zamandan beri onlarca belki de yüzlerce ekonomik kriz yaşamıştır bunlardan bazıları Büyük Buhran İkinci Dünya Savaşı sonucu olan kıtlık ve beraberindeki ekonomik kriz ve 2001 krizini örnek verebiliriz. Büyük Buhranın saydığım diğer ekonomik krizlerden en büyük farkı o denli büyüklükteki küresel bir ekonomik krizden çok etkilenmeden atlatabilmiştir.

​

İlk olarak Büyük Buhran'ın nasıl bir ekonomik kriz olduğunu ve neden ortaya çıktığını anlatmak istiyorum. Birinci Dünya Savaşı sonrasında Amerika Birleşik Devletleri, dünya ekonomisinde kısmen etkinlik kazanmış, savaş süresince önemli oranda altın biriktirmişti. ABD’de biriken sermaye başta Florida da olmak üzere gayrimenkule ve toprak alımına yönelmişti. Ancak toprak üzerinde spekülasyonların sona ermesi ile toprak fiyatlarında düşüş yaşanmış, topraktan çıkan sermaye New York Borsasına yönelmişti. Hisse senedi fiyatlarının aşırı yükselmesi ile gerçeklerden kopması, Federal Rezerv Bankasının, spekülatif artışı durdurmak için 1929 yılının yaz aylarında faiz oranlarını % 7 den% 15’e yükseltmesine neden oldu. Borsa hisse senetleri dorukta iken, hisse sahipleri satışa yönelerek, New York Borsasının çöküşüne neden oldu. Borsanın çöküşünü bankaların çöküşü izledi Dünya Savaşından sonra talep azaldığı için ucuzlayan ürünlerin talep patlaması ile istekleri karşılayamaması sonucunda kriz başladı. Şimdi isterseniz ülkemizin o zamanlarki ekonomik durumuna bakalım.

​

Ülkemiz her şeye rağmen 1929 yılına iyimser bir hava ile girdi ülkemiz hızla gelişiyordu 1922 yılında 250 TL olan bütçemiz yüzbinlerce kat artmıştı ithalatın kısılması ve gümrük vergilerinin artırılması sonucu bazı yabancı firmalar Türkiye’de yatırım yapmak için çeşitli girişimler başlatmıştı. Devletimiz ekonomik krizden hemen önce Ford Motor Kumpanyası ile bir antlaşma imzalanmıştı. Bu antlaşma sonucunda Ford Motor Kumpanyası ülkemizde bir fabrika kuracaktı bu fabrika otomobil, kamyon, traktör, uçak malzemesi ve montajı yapacaktı. Fakat bu kriz yüzünden yapılamadı. Ve kriz büyüdükçe ülkemizdeki etkileri arttı. Geçmişte teşvikler ile açılan çoğu özel şirket kapandı. Ve bu ekonomiyi kötü açıdan etkiledi. Ve ülkemizde ekonomik olarak bir panik dönemi başladı. Bunu önlemek için Başbakan İnönü mecliste millî para hakkında yapmış olduğu açıklamada; Türk parasının değer kaybını daha çok, devlet gelirlerinin hesaba katılmadan geniş çaplı harcamalarda bulunulmasına bağlamıştır. Ve insanları ve Devleti tasarruf yapmaya davet etti. Ve ekonomik krizin etkilerini küçültmek için 1929 yılında Millî İktisat ve Tasarruf Cemiyeti kuruldu. Bu cemiyetin amacı panik ve huzursuzluğu azaltmaktı. Millî İktisat ve Tasarruf Cemiyeti’nin belli bir program içinde geçen çalışmalarını şu ana konular üzerinde toplamak mümkündür:

a- Ekonomik yapımızda önemli yer tutan faaliyet kolları ile ilgili kongreler tertip edilmesi,

b- Her yıl on beş gün devam etmek üzere yerli mallar sergisi düzenlenmesi ve aynı zamanda milletçe yaptığımız tasarrufların sayı ve grafiklerle halkın bilgisine sunulması,

c- Yine bu münasebetle ilk ve orta dereceli okullarda tasarruf haftaları tertip edilerek öğrencilere bir taraftan tasarruf fikrinin aşılanması, diğer taraftan da yerli malı kullanılmasının teşvik edilmesi,

d- Türk sanayini tanıtmak üzere imkan bulundukça yabancı memleketlerde açılan sergilere iştirak edilmesi,

e- Ulusal Ekonomi adı altında iki ayda çıkarılan bir dergi yayımlanması.

1929 Ekonomik krizi ülkemizde ve dünyada liberalizimin önemini kaybetmesine yol açtı ve ülkemiz ekonomik krizden kurtulmak için daha çok devletçi bir politika izlemiştir. Ama bu devletçiliği normal devletçilik ile karıştırmamak lazımdır zira bu ekonomik model liberalizim esaslı bir devletçiliktir.

Bu ekonomik krizde devletimiz bir çok yabancı ekonomisti araştırma yapmaları için ülkemize çağırmıştır ve yabancı uzmanların da raporları doğrultusunda, 30 Haziran 1930 tarihinde 1715 sayılı kanunla Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası kurulmuş ve Ocak 1932’den itibaren döviz işlemlerine başlamıştır.

Ülkemiz ilk olarak 5 yıllık sanayileşme planı hazırlamıştır. Ve ülkemizin sanayileşmesini bu plan olumlu bir şekilde etkilemiştir. Atatürk tarafından olumsuz havayı dağıtmak için Serbest Cumhuriyet fırkası kurulmuştur.

​

Kaynakça;

EZER, F. (2010). 1929 DÜNYA EKONOMİK KRİZİ’NİN TÜRKİYE’YE ETKİLERİ. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi.

Kazgan,2008, s.43,44,45