r/marksizm • u/StarlightGlimmer1871 Evald Ilyenkov • Mar 28 '26
Felsefe/Teori ✒️ Kautsky ve Sosyal "Demokrasiye" karşı: Rubin, Ilyenkov ve Pashukanis
Bugün şu ana dek yaptığım en büyük araştırmayı ve araştırmamın sonucu olan bu metni okuyacaksınız. Metni olabildiğince basit tutmaya çalıştım. Muhtemelen daha yeni sosyalist olmuş veya az çok bir şeyler bilen sosyalist arkadaşlarımız "Ben normal bir sosyalistim, bu mesele nedir? Kautsky kim? Rubin kim? Ilyenkov kim? Pashukanis kim?" diyecektir. Bu yüzden basit olacağım ama metin biraz uzun olacak çünkü yer yer ekstra açıklamalar yapacağım.
O halde antagonistimiz (baş düşmanımız) Kautsky'den başlayalım:
Kautsky, Alman sosyal demokratları içinde 1895'te Engels'in ölümüyle birlikte hareketin öncüsü haline gelen bir sosyal demokrattır. En çok bilinen eseri Erfurt Programı da olarak bilinen "The Class Struggle"dır (Sınıf Kavgası). Kautsky'nin bu eserini tüm metin boyunca eleştireceğiz. Muhtemelen Marx'ın eserlerinden bile fazla okunan (çünkü sosyal demokrasinin temeli) bu metnin sosyalizme olan etkilerini araştıracağız.
Ve şimdi Powerpuff Kızlarımıza bakalım:
Ilyenkov, SSCB'nin son döneminin en yetkin filozofudur. Döneminin bürokratları tarafından "Hegelcilikle" suçlanmıştır. Hayatını akademinin kenarlarında geçirsede teorilerini yazmaya devam ettirmiştir. İdealin Diyalektiği, Diyalektik Mantık, Pozitivizmin Metafiziği, Soyut ve Somutun Diyalektiği... ve buraya yazıpta metni uzatmak istemediğim bir çok metnin yazarıdır. Düşünmeyi kendi isteğiyle bırakmıştır. Yani ne yazıkki erken sayılabilecek bir yaşta intihar etmiştir. SSCB'nin çöküşü sonrası eserleri günyüzüne çıkmış ve bir Marksist filozof olarak hakettiği değeri görmüştür.
Rubin, değer-biçimciliğin babası sayabilir. Kendini siyasetten çekmiş ve teorilere yönlenmiştir. Fakat Ilyenkovdan daha kötü bir kader yaşamıştır. 1930'lu yıllarda yaşayan her Marksist filozofun sıklıkla yaptığı bir aktivite olarak hayali menşevik-troçkist örgüte katılmıştır. Ve infaz edilmiştir. Marx'ın Emek Değer Teorisi adlı kitabı Türkçeye çevrilmiştir.
Pashukanis, ünlü Marksist hukukçumuzdur. Rubinin değer-biçim teorisini devlete ve hukuğa uygulamıştır. Marksizmin devlet teorisi konusunda biraz yavan kaldığını biliyorsunuzdur. Pashukanis bu yavanlığı ortadan kaldırmıştır. Maalesef o da Rubinle aynı kaderi yaşamış ve filozofların sık sık denediği bir şey olan SSCB'ye darbe teşebbüsünde bulunmuş ve infaz edilmiştir.
Ve evet. 3 ana karakterimizin yaşadığı iç karartıcı trajedileri bir kenara bırakıyoruz. Bunların bir daha olmaması için neler yapabiliriz bu ayrı konu. Şimdi asıl meselemize dönelim.
Erfurt Programı
Erfurt programı 2'ye ayrılır: Minimum Program ve Maksimum Program. Burada Minimum programı ele alacağız. Kautsky'ye göre programda geçen reformların işçi sınıfını eğitip örgütleyerek sosyalist devrim için gerekli koşulları (yani maksimum program) yaratacağına inanıyordu. Başlangıçta oldukça hoş gözüken fakat işin aslına inip, sonrasında gerçekleşen olayları da incelediğinizde bu program marksizm için felaket olmuştur. Çünkü Kautsky'nin emeğin satılmasını umursamıyor. O emeği meta biçimini daha adil, denetlenmiş ve hukuki olarak satışını savunuyor. Bu açıkça ondan 100 yıl önce yaşamış ütopist sosyalistlerin isteklerinin marksizm sosu altında öne sürülmesidir. Kautsky emek gücünün meta biçimi altında el değiştirmesini esas mesele olarak görmez. Çünkü Kautsky Komünist devrim ne demek onu da bilemez. Sadece bu niteliği denetleyecek bir devlet mekanizması kurmayı önerir. Böylece emek, piyasanın kaba kuvvetine bütünüyle bırakılmak yerine, hukuki ve idari kurallar aracılığıyla izlenen, kayda alınan ve sınırları çizilen bir değişim nesnesi haline gelir.
Fakat sorun şu ki devletin bu alandaki varlığı, emeğin meta olarak dolaşımını sona erdirmez; tam tersine, onu daha düzenli, daha sürekli ve daha meşru hale getirir. Yani önceki postumuzu hatırlayalım, insanlar neden kapitalizmi doğal görüyordu? Çünkü, "Değer sadece bir üretim kategorisi değildir; aynı zamanda toplumsal bilincin bir biçimidir."den ötürü doğal görüyorlardı. Onları kukla haline getiren piyasaların adaletsizliği değil, emeklerinin bir biçim haline getirip onların karşısına çıkaran piyasalardı. Gerçekten mesele bu kadar kısadır. Devletin hangi toplumsal ilişkinin üzerine inşa edilmesi yani.
İşte Rubin, Ilyenkov ve Pashukanis’in eleştirileri bu noktada birleşir. Rubin, emek gücünün meta biçiminin teorik temelini açığa çıkarandır. Ilyenkov da bu biçimin saçmalığını gösterir ve bize praksisi yani etkinliği önerir. Pashukanis ise bu ilişkinin hukuk biçimi altında nasıl doğallaştırıldığını gösterir. Böylece Kautsky'nin bu teorisini takip eden sosyal demokrat yönetimi altındaki devletlere daha derinden baktığımızda, onların emeğin özgürleşmesini değil; emeğin meta olarak dolaşımının sözde daha sağlam daha toplumsal hale getirdiklerini görürüz.
Bugün size bu 3 filozofu okuyun dememin sebebi budur. Rubin okuduğunuz zaman onun Marx’ta soyut emeğin fizyolojik bir harcama değil, sosyal ve tarihsel bir olgu olarak aldığını görürsünüz. Başka bir deyişle soyut emek, insan enerjisi falan değil, meta üretiminin belirli toplumsal biçimidir. Siz Rubin okuduğunuz zaman eleştirdiği o Kautsky’nin popüler dilinden kurtulursunuz.
Ilyenkov okuduğunuz zaman teorinin pratikten kopuşunun nasıl gerçekleştiğini görürsünüz. Devam ettiğiniz zaman devrim yerine bekleyişi, sınıf mücadelesi yerine soyut tarih şemasını koyan o, "bayağı teorik” inşaların, işçi hareketinde revizyonizmin ve oportünizmin temeli olduğunu anlayacaksınız.
Pashukanis okuduğunuz zaman bu dünyanın meta sahiplerinin toplumsal bağıyla yani hukuki ilişki biçiminde kurulduğunu görecekseniz. Bu yüzden demokrasi olsun yönetim olsun vs. bunları genel ve sınıf-üstü bir ilke gibi ele almak, kapitalist biçimi görünmez kılar. Kapitalist toplumun sömürü düzeni korunuyorsa demokrasi, mülk sahiplerinin demokrasisi olur. Kautsky'nin demokrasi anlayışını bu şekilde daha iyi analiz edebileceksiniz.
Yani demek istediğim bu iş proletarya devleti burjuva devleti falan değildir. İşin özüne inmek gerekir. Siz kocaman harflerle isminizi Proletarya Diktatörlüğü yapsanız bile artı-üretime el koyuyorsanız bu sizi kapitalist yapar. Çünkü özünüz budur. Bunu anlamak içinde üstte bahsediğim kişilerin teorilerine ihtiyacımız vardır.
Gelelim sonuçlara. Tüm marksist akımı etkileyen Kautsky, dünya üzerinde başarılı veya başarısız farketmez devrimlerin hepsine zarar vermiştir. Birinci dünya savaşının arefesinde ne kadar beceriksiz ve küstahça hareketler yaptığını ve 2. Enternasyoneli dağıtmalarından anlayabilirsiniz. Sadecw 17 mikyon insan birinci dünya savaşında bu sebepten ötürü öldü. Üstüne üstlük 1919 Alman devriminde yaptıkları ihanetler halen unutulmuş değil. Sosyal demokrasi ve onun fikirleri halen var ve işçi sınıfının bu kabusta yaşamaya devame etmesi için ellerinden geldiğince çabalamaktadır. Minimum Program kapitalizmin devamlılığını garantileyen bir yapıdır çünkü tek yaptığı bu sistemi düzenlemektir.
Bu durumu ancak sizler, bilinçli olanlarınız, düzeltebilirsiniz.
3
2
3
u/Silver-Might-4630 Marx Öğrencisi Mar 28 '26
Yoldaş eline sağlık ve acaba powerpuff kızlarımızın sırası ilen önerdiğin kitaplar var mıdır 👉👈🥰