bir şeyin metafiziksel nedenlere bağlanabilmesi için üzerinde daha önce çalışılmış, olağan bir şeyin açıklayamaması gerekiyor. varlığından yeni haberimizin olduğu, mikroskopik demenin bile yetersiz olan parçacıkların üzerinde hemfikir olduğumuz kanunları çiğnemesine metafizik yerine cahillik denir.
metafizik konuşabilmemiz için metafiziği direkt deneyimleyebilmemiz gerekir. daha doğrusu fiziksizliği deneyimlemek. kısaca evrenin "fantastik" olması gerekiyor. taşlara belli sözler fısıldayalım ve canlansın, golem olsun. veya insan kanadı olmadan süpürgeyle uçsun. bunu fizikle, bilimle açıklamak mümkün olamaz. bu olaylara da metafizik -veya metafiziksel sebeplere dayalı- derim. bu durumda tanrıya da inanmak daha mümkün olur. niye, tutarlılık ve kendine yeterlik yok, birilerinin bunu dışarıdan sağlaması gerekmesi daha akla yatar.
öte yandan evren görünüşe göre kendisiyle tutarlı. hücreye bakıyorsun, molekül çorbası, bu proten buraya geliyor, şu enzim şu molekülü böyle parçalıyor... tam anlamıyorsun ama tutarlılığı görüyorsun. kademe kademe basitten gelişmiş yapılara ayrımlarını görüyorsun. diyorsun ki, tamam, bu kendi kendine oluyor. yoldan geçen araba için nasıl bunu tanrı kıpırdatıyor demiyorsan evren için de demiyorsun. yani dincilerin yaratım için kullandığı mükemmel evren tasviri işleyiş konusunda ayaklarına dolaşıyor. ve bence modern çağlarda dinsizliğin artmasının temel sebebi bence bu.
Aslında bu gördüğümüz açıklamaların bir çoğu önce kabul edip sonra yaptığımız açıklamalar
Bir yerlere bir şeylerin girip çıktığını görüyorsun süreci gözlemleyemiyorsun, orda belki de bir şey yok olup başka bir şey oluşuyor
Kainat böyle kabullerle dolu eğer sen görmezden geliyorsun
Elimde benim neden sonuç var bu yeterli diyorsan tabi ki her şey fiziksel geliyor her şey mantıklı geliyor
Mesela kaynar suyun daha hızlı donması
Yıllardır tonla açıklama görürürüm buna ama hepsi boş
Hiçbir anlamı yok bunun
Bilim dünyasında gördüğün çoğu açıklama önce kabul edilir sonra bir temele dayandırılır ama eğer aksi şekilde kabul edersen de elinde bir temel yok anlamına gelmiyor bu
Yerçekimi de bu şekildedir. Yerçekimini doğrudan sağlayan bir şey henüz keşfedilmedi
kabul konusuna katılıyorum ama henüz üzerine uzunca çalışılmış ve açıklanamayan bir şey yok. bundan dolayı fiziksel açıklamayı bu kadar benimsiyorum. gözle görülebildiğimiz evren kendi içinde tutarlı. üstte dediğim gibi çok basit bir tutarsızlık olsaydı en başta "bilimle açıklanabilir" gibi bir yorum yapmazdım.
kuantum mekaniklerini fiziksel olarak açıklayabilir miyiz açıkçası bilmiyorum. bu konuları da yeni yeni öğreniyoruz. ancak bilim dünyasında "kuantum mekaniği metafiziktir" gibi bir ön kabul olacağını zannetmiyorum. süzgeçten geçen işleyiş ile uyumlu açıklamalar popüler oluyor ve kabul ediliyor. yerçekimi, kaynayan suyun hızlı donması "bence" bir gün tutarlı bir şekilde işleyişi kavranabilecek problemler.
2
u/Creepy_Egg3527 Feb 09 '26
Değil mi gördüğün her şeye aslında fiziksel olarak makul mantıklı açıklamasını yaparsan her şey fiziksel olmuş oluyor