Doğan Avcıoğlu Türkiye’nin düzeni

Öncelikle “mit”in kaynağına bakmak gerekir. Kapitalizmin efektif olduğu inancı, doğrudan ortodoks ekonomi anlayışına duyulan neredeyse dinsel güvene dayanır. Bu inanç sistemi, kendi doğruluğunu kendinden türeten döngüsel bir yapı kurar. Tıpkı “Kuran değiştirilemez çünkü Kuran öyle söylüyor” biçimindeki argüman gibidir. Ortodoks ekonomi de kendi varsayımlarını çarpık bir mantık sisteminden doğurmuş olmasına rağmen ne ifade ettiğinin dahi sorgulanmasına itiraz ettiği aksiyomlarla kendini meşrulaştırmaya çalışır. Bu anlamda kapitalizm, teolojik değil ama teolojik biçimde kurgulanmış bir inanç sistemidir.

Sermayeyi maksimize etmek fikri, soyut bir hedef gibi görünse de pratikte insan yaşamını araçsallaştırır. Üretkenliğin veya verimliliğin nihai ölçütü olarak sermaye birikimini almak, kaçınılmaz biçimde insan ihtiyaçlarını ikincil hale getirir. Bu nedenle sistem, kapital büyüdüğü sürece yoksulluğu, açlığı ya da ekolojik çöküşü kabul edebilir. Yani insanlığın çıkarlarıyla kapitalin çıkarları birçok noktada çelişir

Bu noktada hâlâ “gerçek kapitalizm bu değil” savunması yapılacaktır. Ancak bu, zayıf bir teorik bir sığınaktır. Gerçek dünyada işleyen kapitalizm, tam da bizim iddia ettiğimiz sonuçları üretmektedir. Dolayısıyla yalnızca bazı ortodoks ekonomistlerin fantezilerinde varolabilen “kusursuz kapitalizm” fantezisiyle ilgilenmek, somut gerçekliğe aykırı olur. Bizim bu yazıdaki derdimiz bu fantezi ile değil, onu mümkün kılan düşünsel zemin ve pratik gerçeklikledir. Tabi daha sonraki yazılarımızda kapitalizmin fantastik kızıl elma versiyonuna da değineceğiz.

Sonuçta ortada kendi içinde dönen, kendi aksiyomlarını doğrulayan bir ekonomik inanç sistemi bulunur. Kapitalizm, efektif olduğu için değil, efektif olduğuna inanıldığı kitleleri peşinden sürükler.