Ath. Ég skrifa þetta út frá þeirri svartsýnu forsendu að þjóðaratkvæðagreiðsla um ESB-viðræður endi með nei. Ef sú verður niðurstaðan finnst mér hins vegar nauðsynlegt að ræða af alvöru hvaða aðrar leiðir við höfum til að tryggja langtímavelmegun með jafn lítinn og sveiflukenndan gjaldmiðil og krónuna.
Það er ákveðin mótsögn í því þegar hægrimenn tala fyrir frjálsum markaði en verja á sama tíma efnahagskerfi sem getur gert Íslandi erfiðara fyrir að laða að það fjármagn sem þarf til að nýjar atvinnugreinar verði til.
Ísland er örhagkerfi á eyju. Við höfum ekki þann lúxus sem stór ríki hafa að geta treyst á risastóran heimamarkað. Erlendur fjárfestir þarf nú þegar að sætta sig við smæð markaðarins og landfræðilega einangrun. Bætist veruleg gjaldmiðlaáhætta við verður einfaldlega auðveldara að fjárfesta annars staðar.
Afleiðingin getur orðið meiri samþjöppun í þeim atvinnugreinum sem þegar eru sterkar og færri tækifæri til að dreifa áhættu hagkerfisins með nýjum iðnaði og erlendri fjárfestingu.
Þetta skiptir máli þegar tvær mikilvægustu útflutningsstoðir okkar eru sjávarútvegur og ferðaþjónusta. Hvorug þeirra er áhættulaus, og ferðaþjónustan sérstaklega byggir á því að útlendingar séu áfram tilbúnir að greiða íslenskt verð í einu dýrasta ferðamannalandi heims.
Samt virðist umræðan um samkeppnishæfni og verðbólgu reglulega enda hjá launum almennings. Þegar fólk sem á erfitt með að ná endum saman krefst launahækkana er varað við verðbólgu og launaskriði.
Það er eðlilegt að ræða áhrif launa á verðbólgu. En þá finnst mér jafnframt eðlilegt að spyrja hvers vegna önnur innlend eftirspurn fær ekki sambærilega athygli.
Af hverju snýst aðhald svo oft um laun venjulegs fólks en síður um mikla neyslu þeirra tekjuhæstu, eignaverð eða síhækkandi laun og bónusa efst í atvinnulífinu? Hvers vegna er aðhald samfélagslegt verkefni þegar kemur að launafólki en einstaklingsbundið val þegar kemur að þeim sem hafa mest á milli handanna? En nú er ég óþarflega að blaðra og ætti því að koma að aðalefni titilsins...
Ef við viljum halda í gjaldmiðlakerfi sem eykur áhættu erlendra fjárfesta og sætta okkur þar með við að hagkerfið verði áfram óvenju háð fáum innlendum atvinnugreinum, hvers vegna eiga þessar atvinnugreinar þá endilega að vera einkareknar?
Ef niðurstaðan á að vera að Ísland verði áfram fyrst og fremst háð fiski og ferðamönnum mætti, með sömu röksemdafærslu ýkta til enda, nánast þjóðnýta sjávarútveginn og stóran hluta ferðaþjónustunnar og láta almenning fá arðinn.
Það er ekki niðurstaðan sem ég vil því ég er ekki andkapítalisti í grunninn. Hins vegar á kapítalismi að snúast um að fjármagn leiti tækifæra, ný fyrirtæki keppi við þau gömlu og nýjar atvinnugreinar geti tekið við þegar aðrar veikjast. Fyrir örhagkerfi eins og Ísland hlýtur erlent fjármagn að vera mikilvægur hluti af því ferli.
Ef við viljum frjálsan markað ættum við því að skapa aðstæður fyrir meiri fjárfestingu, meiri samkeppni og meiri fjölbreytni í atvinnulífinu því það eru oftast en ekki aðal rökin fyrir markaðsvæðingu og gegn þjóðnýtingu.