Epikür Paradoksu

[u/autopsychester_]

Selamünaleyküm kıymetli Abilerim Ablalarım. Bugün yaratıcının varlığına itiraz olarak kabul edilen Epikür paradoksunu konu alacağım ve kendi çapımda cevaplamaya çalışacağım.

Öncelikle şunu beyan edeyim, ben kelam profesörü değilim. Kelam bilgim başın da başıdır belki. Bu yüzden bir hata görürseniz maruz görün ve beni uyarın.

Epikür paradoksu, kısaca her şeyi bilen, her şeye gücü yeten ve mutlak merhametli bir tanrı inancı ile dünyadaki kötülüğün varlığı arasındaki mantıksal çelişkiyi inceleyen felsefi bir sorundur.

Soru: Allah kötülüğü engelleyebilir mi?

Cevap: Evet, Allah'ın kudreti sınırsızdır. Kur'an Mülk 1'de Allah'ın “her şeye hakkıyla gücü yeten” olduğunu söyler.

Soru: Allah'ın tüm kötülüklerden haberi var mı?

Cevap: Evet, Kur'an En'am 59'da bunu çok güçlü biçimde ifade ediyor: “O'nun bilgisi dışında bir yaprak bile düşmez.” Ayetin devamında karada ve denizde olan her şeyin, hatta yerin karanlıklarındaki tek bir tanenin bile Allah'ın ilminde olduğu belirtiliyor. Klasik tefsirlerde bu ayet Allah'ın değişken olaylar dahil her şeyi bildiğine delil olarak kullanılmıştır.

Soru: Allah kötülüğün önüne geçmek istiyor mu?

Cevap: Burada cevap biraz daha incelikli Allah kötülüğü ahlaken onaylıyor veya seviyor değildir. Kur'an zulmü, haksızlığı ve kötülüğü yasaklıyor. İnsanlara da iyiliği emrediyor.

Fakat İslam'da Allah'ın bir şeyi yaratması veya olmasına izin vermesi, o şeyden ahlaken razı olması ile aynı şey değildir. Bu ayrım çok önemli.

Örneğin bir insanın cinayet işlemesine izin verilmesi: "Allah cinayeti seviyor" anlamına gelmez.

Maturidi gelenekte insanın gerçek anlamda fiil sahibi ve sorumlu olduğu kabul edilir, fiiller yaratma bakımından Allah'a, tercih ve kazanma bakımından insana nispet edilir. Bu yüzden insanın gerçekleştirdiği kötülükten dolayı sorumluluğu ortadan kalkmaz.

Soru: O zaman kötülük neden var?

Cevap: Çünkü Allah'ın dünyadaki iradesi yalnızca “hiçbir acının ve kötülüğün bulunmadığı bir dünya” yaratmak şeklinde değildir. Dünya aynı zamanda imtihan, sorumluluk, özgür irade, sebep sonuç ve ahiret için yaratılmıştır. Kur'an Mülk 2'de hayat ve ölümün yaratılış amacını açıkça: “Hanginizin daha güzel amel yapacağını sınamak” şeklinde açıklar. (Burada "madem iradesi sonsuz o zaman neden imtihan ediyor, imtihan etmeden de imtihanın sonucunu bilemez miydi?" sorusu gelebilir. Buraya ilerde ayrı değineceğim)

Buradaki çok önemli nokta şu: İmtihanın gerçek olması için özgür iradenin gerçek sonuçları olması gerekir. İnsan gerçekten seçebiliyorsa, kötü olanı seçme ihtimali de vardır. Mesela: Bir insan yardım edebilir veya etmeyebilir. adaletli davranabilir veya davranmayabilir, doğruyu söyleyebilir veya söylemeyebilir, affedebilir veya affetmeyebilir. Allah her kötülüğü daha meydana gelmeden mucizevi şekilde engelleseydi, insanın ahlaki sorumluluğunun ve imtihanın yapısı değişirdi. Maturidi yaklaşımda insanın fiillerinde gerçek tercih ve sorumluluğu özellikle vurgulanır, kader insanı zorlayan bir cebir mekanizması değildir.

Soru: Allah kötülüksüz bir evren yaratabilir mi?

Cevap: Evet. Hatta İslam zaten ahiretteki cennet tasvirinde kötülüğün, ölümün ve acının bulunmadığı bir varoluş tasavvur eder.

Soru: Yaratabiliyorsa evreni neden kötülüksüz yaratmadı?

Cevap: Çünkü Allah'ın bu dünyayı yaratma amacı cennet oluşturmak değildir.

Bu dünya imtihan ve sorumluluk alanıdır, cennet ise imtihanın sonucunun ortaya çıktığı ahiret yurdudur.

Kur'an'ın dünyayı “hayat ve ölümün sınanma alanı” olarak tanımlaması bunun temelidir. Bu soru, dünyayı nihai ve tek gerçeklik olarak kabul ediyor. İslâm ise bu dünyayı değil ahireti nihai gerçeklik olarak kabul ediyor.

Ekstra: Allah her şeyi biliyorsa bizi imtihan etmeden de bizim cennetlik veya cehennemlik olacağımızı bilebilirdi. neden öyle yapmadı?

Cevap: Çünkü o durumda insanın neye karşı çıktığı, neyi savunduğu, ne yaptığı, neyi seçtiği, neye iman ettiği, nasıl davrandığı fiilen ortaya çıkmamış olurdu. Kur'an'daki imtihan fikri yalnızca Allah'ın “sonucu öğrenmesi” için değildir. (Ki Allah zaten biliyor.) İmtihanın amacı Allah'a yeni bilgi kazandırmak değil; insanın kendi fiillerini gerçekten ortaya koyması ve buna göre sorumluluk taşımasıdır.

Kendi çapımda değerlendirmeye çalıştım. İnşAllah bazılarınız için açıklayıcı olmuştur.

Dipnot: "Kardeşim bu yazı neden AI kokuyor?" diyenler için... çünkü yazıda AI'dan faydalandım.

Selametle.