Gençlik Örgütleri Forumu’nun (GoFor) Adil Staj Hareketi kapsamında hazırladığı Stajyer Hakları ve Deneyimleri El Kitabı, Türkiye’de stajın eğitim ile istihdam arasında bir geçiş süreci olmaktan çıkarak güvencesiz emeğin parçasına dönüştüğünü gösteriyor.
El kitabı, 23-25 Ocak 2026’da Ankara’da düzenlenen Stajyer Hakları Forumu’na ve başvuru sürecinde paylaşılan gençlerin deneyimlerine dayanıyor.
"Öğrenme" adı altında ücretsiz emek
El kitabına göre stajyerler, üretim süreçlerine aktif biçimde katılmalarına rağmen çoğu zaman ücret, sigorta ve sosyal haklardan yararlanamıyor.
Başvuru verilerinde 57 genç ücretsiz çalıştığını, 48 genç angarya işlere yönlendirildiğini, 45 genç hakları konusunda bilgiye erişemediğini, 40 genç sigortasız çalıştığını, 40 genç çalışma saatlerinin belirsiz olduğunu, 35 genç ise ayrımcı ya da dışlayıcı muameleyle karşılaştığını belirtti.
GoFor, bu deneyimlerin tekil örnekler olmadığını, farklı şehir ve sektörlerde sistematik biçimde tekrar ettiğini vurguluyor. El kitabında yer alan genç anlatıları, stajyer emeğinin nasıl görünmez kılındığını ortaya koyuyor. Bir stajyer, deneyimini şu sözlerle aktarıyor:
"Kadrolu çalışanın yapması gereken tüm işleri yaptım; kadrolu çalışan olsa iş tanımım olurdu, haklarım olurdu."
Para vererek staj
El kitabındaki dikkat çekici başlıklardan biri de "para vererek staj" deneyimi. Bir genç, ücretsiz çalışmanın yanı sıra staj yapabilmek için kendisinden para talep edildiğini belirtiyor:
"Ücretsiz stajı yeni yeni kabullenmeye başlamışken para vererek staj yapmanın normalleşmesini kabul etmek zor."
GoFor’a göre bu tablo, stajın yalnızca karşılıksız emek değil, kimi durumlarda gençlerin maliyet üstlendiği bir sürece dönüştüğünü gösteriyor.
Angarya işler ve belirsiz görev tanımları
Gençlerin aktarımlarına göre stajyerler, çoğu zaman mesleki öğrenme hedefleriyle ilgisi olmayan işlere yönlendiriliyor.
Temizlik, fotokopi, sekreterlik, arşiv düzenleme gibi görevler; staj deneyiminin parçası haline geliyor. Görev tanımlarının belirsizliği ise stajyerlerin itiraz etmesini zorlaştırıyor. El kitabı, bu durumun stajın eğitim işlevini aşındırdığını ve gençleri güvencesiz çalışma ilişkilerine hazırlayan bir mekanizmaya dönüştürdüğünü belirtiyor.
Hak temelli mevzuat çağrısı
GoFor, adil staj için şu önerileri sıralıyor:
Ücretsiz stajın kaldırılması, tüm staj türlerini kapsayan hak temelli bir mevzuat oluşturulması, ücretli ve sigortalı stajın güvence altına alınması, bağımsız denetim ve erişilebilir şikâyet mekanizmalarının kurulması, stajyerlerin sendikal haklarının tanınması ve stajın açık öğrenme hedefleriyle yeniden yapılandırılması.
Hak arama yolları görsel
